بررسی دریافت حقالتحریر بابت استعلامات سامانهای در دفاتر اسناد رسمی
مقدمه
موضوع دریافت حقالتحریر بابت استعلامات و تأییدیههای سامانهای در دفاتر اسناد رسمی، بار دیگر مورد توجه مسئولان حوزه سردفتری قرار گرفته است. در هفتاد و یکمین نشست هیئتمدیره شورای عالی کانونهای سردفتری کشور، امکان قانونی دریافت این مبالغ بررسی شد.
بر اساس گزارش منتشرشده در پایگاه خبری اختبار به نقل از کانون سردفتران و دفتریاران، این نشست روز شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ به ریاست علی خندانی برگزار شد. یکی از محورهای اصلی جلسه، بررسی دیدگاههای موافق و مخالف دریافت حقالتحریر بابت فرآیندهای سامانهای مورد نیاز برای تنظیم و ثبت اسناد رسمی بود.
اختلافنظر به این مسئله بازمیگردد که آیا دریافت اطلاعات و تأییدیه از سامانههایی مانند ثنا، شاهکار، املاک و اسکان و ثبت احوال، مشمول مقررات استعلامات میشود یا دریافت وجه به مجوز قانونی مستقلی نیاز دارد.
از یک سو نگرانیهایی درباره افزایش هزینههای مراجعهکنندگان مطرح شده و از سوی دیگر، برخی بر ماهیت استعلامی این فرآیندها تأکید کردهاند.
اگر درباره خدمات الکترونیکی ثبتی هم میخوانید، این مطالب مرتبط را ببینید: قابلیتهای جدید سامانه اجرای اسناد رسمی و قرارداد ملکی اشخاص حقوقی در سامانه کاتب.
بررسی دریافت حقالتحریر در جلسه شورای عالی سردفتران
هفتاد و یکمین جلسه هیئتمدیره شورای عالی کانونهای سردفتری کشور، روز شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵، به ریاست علی خندانی، رئیس شورای عالی کانونهای سردفتری کشور و رئیس کانون سردفتران و دفتریاران مرکز، برگزار شد.
یکی از موضوعات مورد بررسی، امکان و جواز قانونی دریافت حقالتحریر بابت استعلامات و تأییدیههای سامانهای بود؛ خدماتی که در جریان تنظیم و ثبت برخی اسناد رسمی، دریافت اطلاعات آنها از سامانههای مرتبط ضروری است.
در حال حاضر بخشی از فرآیندهای تنظیم اسناد رسمی از طریق سامانههای الکترونیکی انجام میشود. این سامانهها امکان دریافت یا بررسی اطلاعات و تأییدیههای مورد نیاز را فراهم میکنند و در مواردی ادامه فرآیند تنظیم سند به نتیجه آنها وابسته است.
با این حال، استفاده از سامانههای الکترونیکی بهتنهایی مشخص نمیکند که آیا دفترخانه مجاز به دریافت حقالتحریر جداگانه بابت این اقدامات است یا خیر. همین موضوع، یکی از محورهای اختلافنظر حقوقی مطرحشده در نشست بود.
علی خندانی اعلام کرد دیدگاههای موافقان و مخالفان بهصورت مفصل مطرح شده و علاوه بر مبانی قانونی، هزینههای تحمیلی، شرایط اقتصادی و نبود رویه واحد در دفاتر اسناد رسمی نیز بررسی شده است.
دلیل اختلافنظر درباره دریافت هزینه استعلامات چیست؟
اختلافنظر بیشتر به تفسیر مقررات و ماهیت حقوقی این خدمات مربوط میشود: آیا دریافت اطلاعات و تأییدیه از سامانههای الکترونیکی، بهخودیخود استعلام محسوب میشود و مشمول ضوابط حقالتحریر استعلامات است؟
موافقان معتقدند فرآیندهایی مانند دریافت اطلاعات از سامانه ثنا، شاهکار، املاک و اسکان و سامانههای مرتبط، ویژگیهای استعلامی دارند. مخالفان میگویند صرف شباهت به استعلام برای دریافت وجه کافی نیست و مبنای قانونی باید روشن باشد؛ همچنین نگران افزایش هزینه تنظیم اسناد رسمی هستند.
یکی دیگر از موضوعات، نبود رویه واحد در دفاتر اسناد رسمی سراسر کشور بود. برداشتهای متفاوت از مکاتبات و بخشنامههای مرتبط، ضرورت بررسی کارشناسی را بیشتر کرده است.
مقایسه دیدگاههای موافقان و مخالفان دریافت حقالتحریر
| موضوع اختلاف | دیدگاه موافقان | دیدگاه مخالفان |
|---|---|---|
| ماهیت خدمات | فرآیندهای سامانهای ویژگیهای استعلامی دارند. | ماهیت استعلامی بهتنهایی مجوز دریافت وجه نیست. |
| مبنای دریافت هزینه | امکان اعمال ضوابط استعلامات باید بررسی شود. | دریافت وجه به مستند قانونی روشن نیاز دارد. |
| هزینه مراجعهکنندگان | ماهیت خدمات و مقررات مرتبط ملاک بررسی باشد. | ممکن است هزینه تنظیم اسناد افزایش یابد. |
| اجرای مقررات | تعیین تکلیف خدمات سامانهای ضروری است. | ابهام مقررات موجب رویههای متفاوت میشود. |
نگرانی درباره افزایش هزینه تنظیم اسناد رسمی
یکی از مهمترین نگرانیها، احتمال افزایش هزینههای تنظیم اسناد رسمی برای مراجعهکنندگان است؛ بهویژه وقتی شفافیت هزینهها و مبنای قانونی مبالغ اهمیت دارد.
مخالفان دریافت این مبالغ تأکید دارند شرایط اقتصادی جامعه باید در تصمیمگیری لحاظ شود و دریافت هزینههای فاقد مبنای روشن، فشار بیشتری بر مراجعهکنندگان وارد میکند.
نبود رویه واحد در تفسیر و اجرای مقررات مربوط به استعلامات نیز میتواند موجب برخورد متفاوت دفاتر اسناد رسمی شود. روشنشدن وضعیت قانونی از دو جهت مهم است: آگاهی مراجعهکنندگان از مبنای مبالغ، و کاهش ابهام برای دفاتر.
بررسی امکان دریافت حقالتحریر به معنای تصویب تعرفه جدید یا مجاز شناختهشدن این مبالغ نیست. طبق گزارش نشست، موضوع برای بررسی کارشناسی و اعلام نظر نهایی به سازمان ثبت ارجاع شده است.
سازمان ثبت اسناد و املاک کشور چه تصمیمی خواهد گرفت؟
یکی از نتایج مهم نشست، توافق برای ارجاع موضوع به بررسی کارشناسی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور بود. موضوع بهصورت تلفنی با معاون امور اسناد سازمان ثبت مطرح شد و بر ضرورت اعلام نظر صریح برای رفع ابهام تأکید گردید.
مقرر شد وضعیت دریافت مبالغ بابت فرآیندهای مرتبط با سامانههای ثنا، شاهکار، املاک و اسکان و ثبت احوال با همکاری بخشهای کارشناسی بررسی شود تا مبنای قانونی دریافت یا عدم دریافت مشخص شود.
احتمال صدور بخشنامه برای ایجاد وحدت رویه
یکی از موضوعات مطرحشده، امکان صدور دستورالعمل یا بخشنامه رسمی پس از اعلام نظر سازمان ثبت بود تا رویهای واحد در دفاتر اسناد رسمی سراسر کشور ایجاد شود.
این موضوع چه اهمیتی برای مراجعهکنندگان به دفاتر اسناد رسمی دارد؟
شفافیت هزینههای تنظیم اسناد رسمی برای مراجعهکنندگان اهمیت دارد. هنگام تنظیم اسناد معاملات و تعهدات، دریافت برخی استعلامات و تأییدیههای الکترونیکی ممکن است ضروری باشد؛ بنابراین مشخصبودن مبنای قانونی هزینهها ضروری است.
اعلام نظر نهایی سازمان ثبت میتواند نحوه محاسبه این هزینهها را روشنتر کند و اختلاف برداشت میان دفاتر را کاهش دهد. مقررات شفاف به مراجعهکننده آگاهی بیشتر و به دفترخانه ابهام کمتر میدهد.
مراجعهکنندگان به چه نکاتی توجه کنند؟
- درباره جزئیات هزینههای اعلامشده و مبنای محاسبه آنها سؤال کنید.
- در صورت ابهام درباره هزینه استعلامات سامانهای، درخواست توضیح مستند بدهید.
- ملاک مجاز بودن هر مبلغ، مقررات معتبر و ابلاغیههای رسمی است؛ نه صرفاً دیدگاههای جلسات کارشناسی.
- برای تنظیم سند رسمی در مشهد میتوانید از خدمات دفتر اسناد رسمی ۳۷۴ دکتر محمدرضا نواب استفاده کنید.
جمعبندی؛ تعیین تکلیف حقالتحریر استعلامات سامانهای در انتظار اعلام نظر سازمان ثبت
بررسی دریافت حقالتحریر بابت استعلامات سامانهای نشاندهنده اهمیت شفافیت مقررات و ضرورت وحدت رویه در خدمات ثبتی است. اختلافنظرهای شورای عالی کانونهای سردفتری، علاوه بر مبانی قانونی، به حقوق مراجعهکنندگان و اجرای یکسان ضوابط نیز مربوط میشود.
بر اساس گزارش نشست ۱۶ آبان ۱۴۰۵، مقرر شد سازمان ثبت اسناد و املاک کشور پس از بررسی کارشناسی، نظر خود را درباره مجاز بودن یا نبودن دریافت این مبالغ اعلام کند.
در صورت اعلام نظر رسمی و صدور دستورالعمل مرتبط، مبنای روشنتری برای اجرای یکسان مقررات در دفاتر اسناد رسمی فراهم خواهد شد.
تا اعلام نظر نهایی، دریافت یا عدم دریافت این مبالغ را نمیتوان قطعی دانست. برای ادامه مطالعه درباره خدمات الکترونیکی ثبتی: سامانه کاتب و قرارداد ملکی و سامانه اجرای اسناد رسمی.
سؤالات متداول درباره حقالتحریر استعلامات سامانهای
آیا دریافت حقالتحریر بابت استعلامات سامانهای مجاز است؟
در گزارش نشست ۱۶ آبان ۱۴۰۵ شورای عالی کانونهای سردفتری، تصمیم نهایی اعلام نشده است. تعیین وضعیت قانونی نیازمند بررسی مقررات و اعلام نظر مرجع ذیصلاح است.
چه سامانههایی در بررسی حقالتحریر دفاتر اسناد رسمی مطرح شدهاند؟
سامانههای ثنا، شاهکار، املاک و اسکان و ثبت احوال از جمله سامانههایی بودند که موضوع دریافت هزینه بابت فرآیندهای مرتبط با آنها مورد بحث قرار گرفت.
آیا تعرفه جدیدی برای استعلامات سامانهای تصویب شده است؟
در گزارش منتشرشده، تصویب تعرفه جدیدی اعلام نشده است. موضوع جلسه، بررسی امکان قانونی دریافت حقالتحریر و رفع اختلافنظرهای موجود بود.
مرجع اعلام نظر نهایی درباره دریافت این هزینهها کدام سازمان است؟
بر اساس گزارش جلسه، مقرر شد سازمان ثبت اسناد و املاک کشور پس از بررسی کارشناسی، نظر خود را درباره جواز یا عدم جواز اعلام کند.